چند نکته درباره‌ی شرایط کنونی اکوسیستم استارتاپی و راه‌کارهای موجود

در شرایط کنونی اکوسیستم، استارتاپ ها باید #مدل‌کسب‌وکار ⁧خود را به‌گونه‌ای تغییر دهند و پول‌های دور قبلی سرمایه‌گذاری را- اگر داشته‌اند- به‌گونه‌ای مدیریت کنند، که تا قبل از دور جدید جذب سرمایه به نقطه‌ی سر به سر برسند و اگر توانستند سرمایه جذب کنند، آن را برای رشد صرف کنند.

گرچه قبلا هم به این حرف اعتقاد داشتم، ولی شرایط کنونی لزوم این کار را بیشتر مشخص می‌کند.
یکی از دلایلی که مدل های کسب و کار رایگان را دوست نداشتم/ ندارم، همین بود که با اندازه‌ی بازار و شرایط فضای سرمایه‌گذاری جسورانه اکوسیستم های استارتاپی ایران همخوانی ندارند.

اگر دقت کنید- بیشتر- استارتاپ‌هایی که در این مدت شکست خورده‌اند ( یا خواهند خورد)، آن‌هایی هستند که نتوانسته‌اند با پولی که از سرمایه‌گذار جذب کرده‌اند (به ویژه در دور Seed)، استارتاپی با مدل کسب و کاری سودده و گسترش‌پذیر بسازند.

با این حال بسیار از استارتاپ‌ها از مشکلی ریشه‌ای تر رنج می‌برند:
در دور قبل‌تر، ایده و مدل کسب و کار خود را به خوبی اعتبارسنجی نکرده‌اند.
بیشتر استارتاپ ها بدون اینکه به «همخوانی مساله/ راه‌حل» (Problem/Solution Fit) برسند، شروع به جذب سرمایه و رشد دادن خود کردند.

یعنی مساله (Problem، نیاز، درد یا کار)ی را پیدا نکرده‌اند که آنقدر «جدی و مهم» باشد که اگر استارتاپ حل‌اش کند، آن بخش از مشتریان- که این مساله را دارند- حاضر باشند آنقدر پول بابتش بپردازند که برای استارتاپ جذاب باشد.

من ایده دارم، چه کنم!؟

یکی از سؤال‌هایی که بسیار از من پرسیده می‌شود، این است که ایده دارم یا فلان ایده را دارم چه کنم؟

یا اینکه در مورد ایده‌ی ما نظر بده
(گرچه هیچوقت در مورد ایده‌ی خام نظر نمی‌دهم.)

این پست کوتاه و موقت شامل معرفی و ارجاع به منابع بیشتر برای اعتبارسنجی ایده را الان می‌نویسم.

در هفته‌های آینده تلاش می‌کنم تا یک وبینار در مورد اعتبارسنجی ایده ارایه دهم، ولی تا آن موقع این نوشته یک راهنمای کوچک و سرانگشتی است.

جواب کوتاه:
برای شروع کتاب Running Lean را بخوانید، کتاب بانام اجرای ناب به‌فارسی ترجمه‌شده است؛ ترجیحا اصل/انگلیسی را بخوانید.
همچنین کتاب تست مامان را نیز بخوانید.

جواب کامل‌تر:
برای آشنایی بیشتر با مفاهیم پایه‌ای استارتاپ، جذب سرمایه و شناخت اکوسیستم های استارتاپی ایران،
از ویدیوهای یوتیوب/آپارات من شروع کنید، پیشنهاد می‌کنم که عضو هم بشوید:
https://www.youtube.com/ghanemzadeh
https://www.aparat.com/ghanemzadeh

در این بلاگ (کسب و کار نرم‌افزار) مطالب زیادی در  زمینه‌ی استارتاپ‌ها هست:
http://www.businessofsoftware.ir/

کانال تلگرام من را دنبال کنید و مطالب قبلی را بخوانید:
https://t.me/ghanemzadeh

همچنین پیشنهاد می‌کنم من را در توییتر و اینستاگرام دنبال کنید:
https://twitter.com/ghanemzadeh
https://www.instagram.com/ghanemzadeh/

به برخی از  پرسش‌هایی که در این زمینه پرسیده شده است، اینجا پاسخ داده‌ام:
https://javabkoo.com/user/ghanemzadeh/answers

خواندن کتاب‌های بالا و بررسی محتویات دیگر برای شروع خوب است؛
با این حال اگر به دنبال یک دوره‌ی آموزشی هستید، پیشنهاد می‌کنم که در کارگاه Lean Startup من شرکت کنید.

پی‌نوشت: معمولا متداول نیست که سرمایه‌گذاران روی ایده‌ی خام سرمایه‌گذاری کنند؛ حتی شتاب‌دهنده ها هم روی ایده‌ای که اعتبارسنجی نشده سرمایه‌گذاری نمی‌کنند، بهتر است نخست ایده‌تان را اعتبارسنجی کنید.

ویدیو کارگاه بوم مدل کسب و کار و درآمدی بر نوآوری مدل کسب و کار

در این کارگاه کوتاه که در فینوکمپ برگزار شده است، به معرفی لزوم نوآوری و خلق مدل کسب و کار پرداخته شده است. سپس بوم مدل کسب و کار و ۹ بخش مختلف آن معرفی می‌شوند.
همچنین چند نمونه معروف موفق نوآوری مدل کسب و کار از جمله نسپرسو در این کارگاه بررسی می‌شوند.


این ویدیو را در آپارات هم می‌توانید ببینید:
https://www.aparat.com/v/9pfvr

استارتاپ راه سریع برای پولدار شدن نیست (ویدیو)

در این مصاحبه که در اسفند سال ۹۵ ضبط شده است، دو طرف به بررسی وضعیت اکوسیستم های کارآفرینانه و  اکوسیستم های استارتاپی کشور می‌پردازند.


این ویدیو را در آپارات هم می‌توانید ببینید:

نوآوری توفنده چیست و چه ویژگی‌هایی دارد؟ (ویدیو)

این ویدیو بخشی از سخنرانی درآمدی بر نوآوری توفنده است که در همایش «مدیریت در عصر دیجیتال» اردیبهشـت ۱۳۹۶ ارایه شده است. در این سخنرانی ناصر غانم زاده ضمن معرفی، ویژگی‌های نوآوری برهم زننده (یا نوآوری بنیادین) را بیان می‌کند.

این ویدیو را در آپارات هم می‌توانید ببینید:
https://www.aparat.com/v/T64xU

ایران به چند VC نیاز دارد؟ (ویدیو)

در این مصاحبه که در الکام استارز ضبط شده است، ناصر غانم زاده درباره‌ی فرمت و ساختار استاندارد شرکت‌های سرمایه گذاری جسورانه (VC Firm) و اینکه در اکوسیستم های استارتاپی ایران دست کم به ۴۰ شرکت سرمایه گذاری خطرپذیر فعال نیاز داریم صحبت می‌کند، همینطور در مورد زیرساخت های لازم برای راه‌اندازی آن‌ها.

 

این ویدیو را در آپارات هم می‌توانید ببینید:

 

 

۱۰ دام اصلی مدل کسب و کار (ویدیو)

ویدیوی زیر بخشی کوتاه از کارگاه دو روزه‌ی کارآفرینی ناب است، در این بخش در ادامه‌ی بحث‌های مطرح شده در کارگاه به جمع‌بندی چیزهایی که اگر کارآفرینان رعایت کنند استارتاپ و مدل کسب و کار بهتری خواهند داشت، پرداخته‌ام.

این ویدیو را در آپارات هم می‌توانید ببینید:

https://www.aparat.com/v/nMj1Z

شتاب‌دهنده‌های استارتاپ ایران: سرمایه‌گذاری، حال و آینده

دیروز دیدگاه‌هایم درباره‌ی شتاب‌دهنده‌ها در ایران، سمت و سوی و میزان سرمایه‌گذاری آن‌ها، درصدی که مطالبه می‌کنند و ارزشی که ایجاد می‌کنند را در یک رشته توییت آوردم. آن‌ها را اینجا هم منتقل می‌کنم:

– همینطور که بارها گفته‌ام، از بیش از ۶۰ شتاب‌دهنده‌ای که روی کاغذ لیست می‌شوند، تعداد کمی واقعا فعال هستند؛ و به نظر من شاید ۴-۵ تای آن‌ها برای استارتاپ ها ارزش جدی ایجاد کنند.
– نخست در مورد دور (round) ای که شتاب‌دهنده‌ها، معمولا، سرمایه‌گذاری می‌کنند، دور Pre-Seed است، که هنوز هم بسیاری، به‌اشتباه، با Seed، یکی می‌گیرند.
– مرحله‌ی Seed هنگامی است که استارتاپ‌های خارج‌شده از شتابد‌هنده، یا استارتاپ‌های هم تراز آن‌ها، درآن سرمایه جذب می‌کنند (در Demo Day). گرچه بعضی شتاب‌دهنده تلاش می‌کنند در دور Seed هم مبلغ دیگری را سرمایه‌گذاری کنند.
– در اسلایدهای «دورهای سرمایه پذیری / سرمایه گذاری در استارتاپ‌های در ایران» مراحل مختلف جذب سرمایه را به تفکیک شرح داده‌ام:

– در حال حاضر بیشتر شتاب‌دهنده‌ها حدود ۲۰-۳۰ میلیون تومان در ازای ۱۵ درصد سهام روی استارتاپ‌ها سرمایه‌گذاری می‌کنند. به ازای هر استارتاپ همین مقدار یا بیشتر هم هزینه‌های اداره‌ی شتاب‌دهنده، دوره‌ها و … می‌شود.
– گرچه هزینه‌های سرمایه در ایران بالاست، یا اصطلاحا «پول گران است»، ولی به نظر می‌رسد که میزان ۲۰-۳۰ میلیون تومان دیگر پاسخگوی نیازهای استارتاپ‌ها در مرحله‌ی Pre-Seed نیست؛ به ویژه با گرانی‌های چند وقت اخیر.
– فکر می‌کنم که شتاب‌دهنده‌ها باید میزان سرمایه گذاری در دور Pre-Seed را دست‌کم به ۵۰ میلیون تومان افزایش دهند، در برابر ۹-۱۰ درصد سهام؛ یعنی هم میزان سرمایه را افزایش دهند و هم سهم کمتری از استارتاپ ها مطالبه کنند.
– گذاشتن پول بیشتر در ازای سهم کمتر در شتاب‌دهنده به این معنا خواهد بود که باید بتواند استارتاپ‌های بهتری جذب کند و برای آن‌ها ارزش بیشتری ایجاد کند تا بازگشت سرمایه‌ای متناسب با میزان جدید سرمایه‌گذاری داشته باشد.
– ارزش آفرینی برای استارتاپ‌ها در شتاب‌دهده به ویژه در اکوسیستم بسیار نابالغ ایران، کار بسیار سختی است؛ پس از پول مهم‌ترین المان یک شتاب‌دهنده منتورها هستند و منتورهای خوب کمیاب.
– معمولا بهترین منتورها کسانی هستند که خود قبلا استارتاپی راه‌انداخته‌اند؛ در این مرحله، فرق چندانی هم نمی‌کند که موفق بوده‌اند یا شکست خورده‌اند. به علت جوان بودن اکوسیستم تعداد منتورهای اینگونه، بسیار کم است.
– پدید آمدن منتورهای خوب به صورت ارگانیک در اکوسیستم، زمان‌بر است؛ چرا که نیاز به استارتاپ‌های موفق و شکست‌خورده‌‌ی بیشتری دارد. کارآفرینانی که از دل این استارتاپ‌ها بیرون می‌آیند احتمالا منتور های به‌مراتب بهتری خواهند شد.
– البته روش دیگری هم برای رشد کیفی منتورها وجود دارد، گرچه به خوبی روش ارگانیک نیست، آن هم این است که افراد درجه‌ی یک، در سطح جهانی، در حوزه‌های مختلف مورد نیاز استارتاپ‌ها را برای آموزش دادن به منتور های موجود بیاوریم.
– این کار هزینه‌بر است و معمولا یک شتاب‌دهنده قادر به انجام این کار نیست. شاید نهادی مثل معاونت می‌توانست به جای این همه ریخت و پاش و دادن پول مستقیم و ایجاد رانت، بخشی کوچکی از آن پول را صرف آموزش منتورها کند.
– پس از منتورها چیز دیگری که در شتاب‌دهنده‌ها ارزش ایجاد می‌کند، آموزشِ با کیفیت به استارتاپ‌ها است؛ متاسفانه بیشتر شتاب‌دهنده‌ها روی آموزش‌های کوتاه و سرسری تمرکز می‌کنند به جای کارگاه‌های عمیق‌تر و طبیعتا طولانی‌تر.

– آموزش یکی از جاهایی است که شتاب‌دهنده‌ها در آن «صرفه‌جویی» می‌کنند! درحالی که آموزش خوب، نسبت به هزینه‌های دیگر شتاب‌دهنده‌ها عملا چیزی نمی‌شود. ولی هنوز نمی‌فهمم چرا اینجا صرفه‌جویی می‌کنند.
– پس از آموزش چیز دیگری که برای استارتاپ ها ارزش واقعی ایجاد می‌کند، کتاب خواندن است. شتاب‌دهنده ها باید به کارآفرینان بگویند که دیوانه وار کتاب بخوانند. همینطور اینکه مطالب کتاب را به کسب و کار خود تعمیم بدهند نه اینکه عینا پیاده کنند.
– شاید این حرف عجیب باشد ولی باید به کارآفرینان بگویند که کتاب‌ها را بخرند نه اینکه دانلود کنند و به اشتراک بگذارند. این دانلود کردن و پول ندادن برای محتوا به‌شدت به Mindset کارآفرینان در ایران ضربه زده است.
– پیشنهاد می‌کنم شتاب‌دهنده‌ها به عنوان بخشی از بودجه، به استارتاپ‌ها گیفت کارت آمازون بدهند تا نسخه‌ی کیندل کتاب‌ها را بخرند و بخوانند. این خریدن خیلی خیلی مهم است و اثرش برای کارآفرینان فراتر از یادگیری است.
– چیز دیگری که اکنون به ذهنم می‌رسد، روش گزینش استارتاپ‌ها است، به نظرم این روش معیوب است و متناسب با وضعیت و بلوغ واقعی اکوسیستم‌های استارتاپی ایران نیست.

– به نظرم شتاب‌دهنده‌های که توانش را دارند، آسان‌گیرانه تر روی تعداد بیشتری استارتاپ سرمایه‌گذاری کنند و تلاش کنند تمرکزشان را روی ایجاد ارزش واقعی برای تعداد بیشتری استارتاپ بگذارند که البته در عمل کار آسانی نیست.

این رشته توییت هنوز پایان نیافته است و در نظر دارم به مرور چیزهای دیگری که به ذهنم می‌رسد را به آن اضافه کنم.

سرمایه گذاری جسورانه، VC ها و شیوه‌های تامین مالی فناوری و نوآوری (ویدیو)

سرمایه گذاری جسورانه، وی سی ها و شیوه های تامین مالی فناوری و نوآوری
 

 

این ویدیو را در آپارات هم می‌توانید ببینید:

 

مصاحبه با دیجی کالا مگ (ویدیو)

باید و نبایدهای یک تیم استارتاپی موفق

این ویدیو را در آپارات هم می‌توانید ببینید:

https://www.aparat.com/v/AKCiS